Skip to main content

6 τρόποι για να κάνουμε τα παιδιά μας εξυπνότερα

Ο αιώνας μας χαρακτηρίστηκε από πολλές και διαφορετικές θεωρίες για τη νοημοσύνη: ο Spearman το 1904 υπέθεσε ότι υπάρχουν διάφοροι τύποι νοημοσύνης και αν είσαι προικισμένος στον ένα τύπο νοημοσύνης θα είσαι και στον άλλο.

Ο Binet ήταν ο πρώτος που μίλησε το 1905 για τη νοητική ηλικία αναφερόμενος στα παιδιά. Σύμφωνα με τη θεωρία του η χρονολογική ηλικία (πόσο χρονών είναι ένα παιδί) και η νοητική του ηλικία (οι γνωστικές του δεξιότητες) μπορεί να είναι αναντίστοιχες. Στα πολύ έξυπνα παιδιά η νοητική ηλικία υπερτερεί της χρονολογικής, ενώ στα παιδιά που καθυστερούν στην νοητική ανάπτυξη η νοητική ηλικία είναι χαμηλότερη της χρονολογικής.

Έτσι δημιουργήθηκε ο δείκτης νοημοσύνης ο οποίος προκύπτει από έναν τύπο, ο οποίος διαιρεί τη χρονολογική ηλικία με τη νοητική και στη συνέχεια το πηλίκο πολλαπλασιάζεται με το 100.

To τεστ νοημοσύνης, το οποίο χρησιμοποείται σήμερα για τον καθορισμό του δείκτη νοημοσύνης είναι το τεστ νοημοσύνης κατά Wechsler, το οποίο βρίσκεται στην τέταρτη έκδοσή του (WISC IV). Σύμφωνα με την στάθμισή του ο δείκτης νοημοσύνης χαρακτηρίζεται ως:

Χαμηλός: < 85.
Κανονικός: 86-115 (ο μέσος όρος είναι 100)
Υψηλός: 116-129
Πολύ υψηλός: >130

Σε αυτές θεωρίες στηρίχτηκε εν πολλοίς η εκπαίδευση στα σχολεία προωθώντας τη λεκτική και τη λογικομαθηματική νοημοσύνη.

Μέχρι σχετικά πρόσφατα επικρατούσε η αντίληψη ότι η νοημοσύνη είναι κάτι σταθερό, το οποίο δεν μεταβάλλεται και κληροδοτείται στα παιδιά από τους γονείς τους. Με την πρόοδο της επιστήμης όμως, νέες θεωρίες άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε τη νοημοσύνη.

Ο διάσημος ψυχολόγος του Harvard, Howard Gardner, υποστήριξε ότι υπάρχουν 8 διαφορετικά είδη νοημοσύνης τα οποία μπορεί να μη σχετίζονται καθόλου, τη λογικομαθηματική, τη λεκτική, τη μουσική, τη χωρική, την κιναισθητική, την ενδοπροσωπική, τη διαπροσωπική και τη νατουραλιστική (περιβαλλοντική) νοημοσύνη.

Σύμφωνα με τον Gardner χαρισματικό δεν είναι το παιδί που έχει υψηλή βαθμολογία σε ένα τεστ νοημοσύνης, αλλά το παιδί που έχει υψηλές επιδόσεις σε κάποιον από τους προαναφερθέντες τομείς. Και όπως γίνεται εύκολα κατανοητό οι επιδόσεις σε αυτά τα είδη νοημοσύνης μπορεί να βελτιωθούν με την κατάλληλη εκπαίδευση και εξάσκηση.

Ο Daniel Goleman συνδύασε την ενδοπροσωπική και τη διαπροσωπική νοημοσύνη του Gardner και θεμελίωσε τη θεωρία της συναισθηματικής νοημοσύνης, του τρόπου δηλαδή με τον οποίο οι άνθρωποι διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους και επικοινωνούν με τους άλλους.

Στις νεώτερες αυτές θεωρίες οι επιδόσεις ενός ατόμου στα διαφορετικά είδη νοημοσύνης μπορεί να ποικίλλουν. Έτσι, μπορεί κάποιος να έχει πολύ καλή αναλυτική νοημοσύνη, αλλά να υπολείπεται στη συναισθηματική νοημοσύνη. Ή μπορεί ένα χαρισματικό παιδί να έχει εξαιρετικές επιδόσεις σε έναν μόνο τομέα π.χ. στη νατουραλιστική νοημοσύνη, με αποτέλεσμα να μπορεί να αναγνωρίσει 150 διαφορετικά είδη πουλιών.

Το 1985 ο Robert Sternberg, θεμελίωσε την τριαρχική θεωρία της νοημοσύνης, ο οποίος υποστηρίζει ότ η πραγματική νοημοσύνη δεν μπορεί να υπολογιστεί μέσω των ειδικών τεστ, τα οποία καταλήγουν σε ένα δείκτη νοημοσύνης. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι υπάρχουν τρεις βασικές νοημοσύνες: η αναλυτική, η δημιουργική και η πρακτική, οι οποίες πρέπει να εκτιμούνται σε συνάρτηση με το κοινωνικο-πολιτισμικό πλαίσιο του ατόμου. Σε κάποια κοινωνική ομάδα μία συμπεριφορά μπορεί να χαρακτηρίζεται έξυπνη, ενώ σε μία άλλη η ίδια ακριβώς συμπεριφορά χαρακτηρίζεται ανόητη.

Αλλά πραγματικά πώς ορίζεται η νοημοσύνη; Μπορούμε εύκολα να σχολιάσουμε ότι αυτός ο άνθρωπος είναι έξυπνος, αλλά είναι δύσκολο να προσδιορίσουμε την εξυπνάδα. Μπορεί κάποιος να είναι πολύ έξυπνος σε έναν τομέα και να μην τα καταφέρνει καλά σε κάποιον άλλο. Πολλές φορές στη ζωή άνθρωποι που κατά γενική ομολογία υπήρξαν έξυπνοι δεν κατάφεραν να είναι επιτυχημένοι ή/και ευτυχισμένοι.

Το σίγουρο είναι ότι αν παρατηρήσει κανείς την εξέλιξη του ανθρώπου, θα φτάσει στο συμπέρασμα ότι η εξυπνάδα συνδέεται απόλυτα με τις κοινωνικές συνθήκες κάθε εποχής. Για παράδειγμα, τους προηγούμενους αιώνες οι έξυπνοι άνθρωποι είχαν γνώσεις ιστορίας, φιλοσοφίας και φυσικής. Στην εποχή μας οι δεξιότητες που θα κατατάξουν έναν άνθρωπο στους «έξυπνους» είναι η κατανόηση της τεχνολογίας και η ικανότητά του να διατηρεί επιτυχημένες σχέσεις.

Πώς μπορούμε λοιπόν να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να γίνουν εξυπνότερα;

1. Τα προϊόντα που προωθούν την ευφυία στα παιδιά είναι εκατομμύρια: εκπαιδευτικό υλικό, παιχνίδια, μουσικά cd κλπ. Οι γονείς προσελκύονται από διαφημίσεις που στοχεύουν στη δημιουργία πιο έξυπνων παιδιών, αλλά όλα τα προϊόντα δεν αποδίδουν αυτά που υπόσχονται.

2. Οι επιστημονικές μελέτες έχουν αποδείξει ότι το παιχνίδι με τα τουβλάκια ωφελεί τις γνωστικές δεξιότητες των παιδιών. Επίσης κάποια επιτραπέζια παιχνίδια θεμελιώνουν τη μαθηματική σκέψη στα παιδιά προσχολικής ηλικίας.

3. Τα παιχνίδια στους υπολογιστές βελτιώνουν τη χωροταξική ικανότητα και την εργαζόμενη μνήμη, εύρημα αρκετά σημαντικό, καθώς για πολλούς επιστήμονες η εργαζόμενη μνήμη είναι καλύτερος προβλεπτικός παράγοντας για την επιτυχία στη ζωή από τον δείκτη νοημοσύνης.

4. Το να λέτε στα παιδιά σας πόσο έξυπνα είναι δεν βοηθά ούτε την ακαδημαϊκή τους επίδοση ούτε ενισχύει τη νοημοσύνη. Ίσα ίσα το να λέτε στα παιδιά σας ότι είναι έξυπνα συχνά τα οδηγεί στο να συμπεριφέρονται σαν χαζά.

5. Οι άνθρωποι που πιστεύουν ότι η νοημοσύνη είναι κάτι στατικό με το οποίο γεννιέσαι και δεν αλλάζει, είναι λιγότερο πιθανό να μάθουν από τα λάθη τους.

6. Τα παιδιά δεν γεννιούνται έχοντας προκαθορισμένη νοημοσύνη. Σαφώς το DNA είναι βασικός παράγοντας για τον βαθμό ανάπτυξής της, αλλά και η επίδραση του περιβάλλοντος (π.χ. εμπειρίες, εκπαίδευση) συνεπιδρούν στην απόκτηση δεξιοτήτων και στην όξυνση των γνωστικών λειτουργιών.